Filozofia społeczna Immanuela Kanta 1 komentarz

Napisano dnia 30 grudnia 2010, w Historia filozofii, Ogólne, Polityka, Przemyślenia filozoficzne

Tekst ten zamyka serię trzech opracowań myśli niemieckiego filozofa. Filozofia społeczna Kanta jest logiczną konsekwencją jego epistemologii i etyki. Zawiera w sobie również głęboki rys historiozoficzny.

* Człowiek wolny — człowiek dobry? Czy wolny człowiek na pewno nie wystąpi przeciw drugiemu człowiekowi? [KLIK!]

Ogólne postulaty
Kant był pierwszym znaczącym filozofem, który przyjmował, że jego filozofia dziejów może być niczym więcej jak tylko konstruktem rozumu. Budował ją, by móc w jej ramach umieścić swe praktyczne postulaty społeczne (w przeciwieństwie do np. J.J. Rousseau, którego postulaty społeczne wynikały z historiozofii, nie na odwrót). Kluczowe dla Kanta było pojęcie woli: wolnej woli, dobrej woli i autonomii woli. W zwiększaniu zakresu woli (poszerzanie woli), zwłaszcza autonomii woli, dopatrywał się on źródeł postępującego dobrobytu i szczęścia. Skoro człowiek jest coraz bardziej wolny, jest mniej przymuszany do zła. Skoro coraz więcej w nim dobrej woli, to coraz mniejsza staje się jego podatność na zło.

Historiozoficzne źródła
Swą wizję dziejów rozpoczyna od interpretacji wygnania z raju. Biblijny grzech pierworodny jest metaforą historii jako procesu poszerzenia woli człowieka (Kant był agnostykiem i z wielką rezerwą podchodził do wiarygodności jakichkolwiek „świętych tekstów”). Człowiek został ukarany za próbę złamania ograniczenia autonomii woli, sięgnął po coś, po co nie było mu wolno sięgać. Od tego momentu dzieje są nieustanną historią poszerzania woli. Z każdym kolejnym ich etapem człowiek dysponuje szerszą autonomią i wyzbywając się zwierzęcej woli zła nabiera dobrej woli. Zwłaszcza za życia Kanta było to szczególnie widoczne, gdy Oświecenie zrywało więzy i społeczne, i intelektualne, z przykładem Wielkiej Rewolucji Francuskiej na czele.

Postulaty społeczne
W ten kontekst wpisane są postulaty społeczne Kanta. Postulował budowę społeczeństwa obywatelskiego. Obywatele mają być wolni, równi wobec prawa i w równym stopniu prawo stanowić. Jest to swego rodzaju następstwo imperatywu kategorycznego. Jeżeli mamy postępować tak, jakbyśmy chcieli, by zasada naszego postępowania stała się prawem powszechnym, to odwrócenie kierunku tego twierdzenia wymaga od nas, byśmy podporządkowywali się współstanowionym przez nas prawom. Im szerszą autonomią człowiek będzie dysponował, tym lepsze społeczeństwo będzie budował. Państwo też jest wyrazem autonomii: wolne jednostki drogą umowy społecznej ustanowiły organizm społeczny. U podstaw państwa nie leży więc przemoc fizyczna, lecz dobra i wolna wola jego obywateli.

* Państwo a ideologia [KLIK!]

Ostatnim etapem rozwoju społeczeństwa obywatelskiego ma być Czysta Republika. Obchodzi się ona bez używania przymusu fizycznego, panują w niej bowiem Czyste Prawa. W państwie tym świadomość etyczno-prawna obywateli jest na tyle rozwinięta, że uchwalone Czyste Prawo (rodzaj prawa idealnego, bezwzględnego) jest akceptowane i realizowane przez wszystkich członków wspólnoty. Stąd nie ma konieczności stosowania przymusu fizycznego, skoro przymus prawny jest wystarczającym środkiem.

Raz jeszcze przypominam, że Kant traktował te teorie jako wyidealizowane dzieło rozumu. Przedstawił ideał, do którego trzeba dążyć, niekoniecznie wierząc, że da się go w 100% zrealizować. Nie zapominajmy też, że tworzył swą filozofię w Królestwie Pruskim. Musiał przyjąć, że w realnych warunkach społeczeństwa obywatelskiego istnieje uzasadniona władza najwyższa, władza monarchy, która nie podlega stanowionym przez siebie prawom. Prusy otrzymały konstytucję wszak dopiero czterdzieści sześć lat po śmierci niemieckiego filozofa.

Ku wiecznemu pokojowi
Ostatnim elementem Kantowskiej filozofii społecznej jest projekt unii światowej mającej wyeliminować ryzyko wojny. Unia taka miałaby opierać się na kilku fundamentalnych założeniach. Państwa członkowskie muszą być państwami republikańskimi o ustroju zbliżonym do Czystej Republiki. Nie wolno im posiadać stałej armii, a decyzję o wojnie podejmują obywatele kraju (w domyśle — boją się jej podjąć). Państwa unii powołają jakąś formę rządu światowego, który zapewnia pokój na świecie. W końcu wewnątrz unii obowiązuje stan gościny dla wszystkich obywateli państw unii. Każde państwo zobowiązuje się do przyznawania statusu gościa obywatelowi innego kraju, który przebywa na jego terytorium. Jest to antycypacja obywatelstwa europejskiego, praw człowieka i Karty Praw Podstawowych, a sam projekt ku wiecznemu pokojowi jest protoplastą idei Unii Europejskiej.

Kontynuacje, nawiązania, krytyka
Myśl społeczna Kanta kontynuowana jest przede wszystkim przez tradycję europejskiej socjaldemokracji. Twórczo i krytycznie rozwijał ją Hegel. Krytykowana była głównie pod postacią socjaldemokratycznej reinterpretacji przez myśl konserwatywno-liberalną. Autonomia woli i koncepcja społeczeństwa obywatelskiego leżą u podstaw liberalnej filozofii prawa i liberalnej filozofii w ogóle.


Zobacz też:

<<Poprzedni>> <<trackback>> <<Następny>>



1 komentarz do wpisu pt. “Filozofia społeczna Immanuela Kanta”

KP, 30 grudnia 2010 o godzinie 20:53:31:

  • Polecam w miarę przystępne publikacje:

    Szahaj Andrzej, Jakubowski Marek: Filozofia Polityki, Warszawa 2005
    Redakcja zbiorowa, Słownik myśli społeczno-politycznej, Bielsko-Biała 2006

    Następna notka z historii filozofii dotyczyć będzie najprawdopodobniej filozofii Hegla


Dodaj komentarz:

Dyskutujesz z ludźmi, a nie maszynami, odnoś się więc do nich z należnym im szacunkiem. Jeżeli chcesz odnieść się do merytorycznej zawartości bloga i komentarzy, podzielić się jakimś swoim spostrzeżeniem czy uwagą- rób to śmiało i się nie krępuj. Jeżeli zaś nudzisz się w domu i zależy Tobie tylko na powkurzaniu innych użytkowników sieci- wracaj do klocków.

SZUKAJ


Kuba Pakulski
Szczecinianin. Fascynat filozofii, historii i nauk społecznych. Piszący dla przyjemności i praktyki. Lewicowiec, skrajny antynacjonalista i umiarkowanie czerwony liberał. Antyklerykał pełen życzliwości dla wierzących, którego serce bije po lewej stronie. Słucha wszystkiego, co da się zamknąć w trójkącie Judas Priest- Enya- Miles Davis.

Kontakt:
e-mail: jakub.pakulski małpka gmail.com
jabber: kuba.pak666 jabber.wp.pl
gg: 9933809


ZOBACZ TAKŻE:

STRONĘ WSPIERAJĄ: